Tërmetet janë shprehia absolute e jetës në Tokë, si një mënyrë e vrazhdë dhe titanike që planeti përdor për të rindërtuar veten.

Ndonëse ky gjykim mund të vlejë në rrafshin e abstraktes, tingëllon disi i patakt përballë imazhit dërrmues të rrënojave dhe sendeve të plasaritura, të humbura nën to, që mbeten dëshmia e vetme nga epoka “para” dhe “pas” tërmetit.

Të pamundur në parashikimin e furisë së natyrës, ne veçse mund të mbështetemi tek e shkuara. Qyshse kemi nisur të shkruajmë, ne kemi folur për tërmetet. Romane të famshëm si “Pyet pluhurin” nga John Fante, apo “Përbindëshi në kuti” i Spalding Gray, janë kronika të qarta të disfatës dhe mëkëmbjes së njeriut, anipse dheu nën këmbët e tij, refuzon të gjejë qetësi.

Fragmenti i mëposhtëm është shkëputur nga romani “I kthyeri”, pjesë e garës për çmimin “Kadare 2019”. Episodi rrëfen të shkuarën e dhimbshme të Mihal Diogjenit, dhe veçanërisht ditën fatzezë kur tërmeti rrafshon Dyrrhachium-in mesjetar dhe personazhi në fjalë humb të atin, në këtë adaptim epik të legjendës së “Besës së Konstandinit”.

… “Mihali e ndoqi të atin në Katedrale. Porta e madhe, e gdhendur, qe shqyer e bërë fije-fije, sikur diçka jashtë të zakonshmes të ish turrur për ta përdhosur. Në hyrje, ngrihej këmbanarja e dobësuar. Tavani i saj i shembur nga gjëmimi i tërmetit, u hapte rrugë rrezeve të diellit që të shkanin pa vështirësi mbi  kurbat e këmbanës.

Në brendi, ndenjëset e djegura e të thyera të navatës u ngjanin mbetjeve të një banketi barbarësh. Valët vrastare nuk kishin kursyer as altarin. Afresket qenë gërvishtur dhe fytyrat e apostujve shfaqeshin të tromaksura nga paaftësia për të lëvizur. Babai ish ulur në gjunjë para kryqit. Atë çast, toka nisi të dridhej sërish. Dërrasat e dobësuara, villnin pluhur pas çdo tronditjeje. Babai u kthye me fytyrë nga i biri.

Drita verbuese që vinte nga jashtë e kish mësyrë fëmijën me një bardhësi aspak tokësore. Për një çast fare të shkurtër, që në mendjen e Mihalit kishte zgjatur një përjetësi, ati evështroi në sy me dhembshuri dhe pendesë. Kurrë më parë nuk kish ndjerë një lidhje të tillë me të, kaq të pranishme dhe të paprekshme në të njëjtën kohë.

Muret e gurta u drodhën sërish. Të shtangur, njëherësh ngritën kokat dhe vështruan mbi vete. Babai vrapoi sikur do shpëtonte dikë nga mbytja. Mihali nuk e dinte ende se gjendej në zemër të çarkut.

Lart, këmbana u lëkund dhe ulëriti, duke tërhequr vëmendjen e banorëve. Litari i trashë që e mbante peshë u këput. Babai e mbështolli në kraharor. Me elegancën e një pike shiu, këmbana u lëshua mbi Diogjenët.

Errësirë. Shurdhëri. Britma.

Mihali u përmend. Porta e Katedrales nuk ishte më në këmbë. Njerëz pafund qenë mbledhur rrotull atij çibani të pluhurosur, të sapolindur nga gjymtyrët e këputura të tempullit të Zotit.

Mbi shpinën e grumbullit të paformë, zgjatej kryqi i zhuritur, që vetëm disa çaste më pare lartohej mbi kube. Duar të shumta mbulonin gojët e hapura, ato gropa të zeza ku pështillej tmerri dhe habia.

Ati e kishte shpëtuar. Në çastin e fundit, para se hekurishtia e madhe dhe e zhurmshme t’I zinte përfund, babai e kish shtyrë jashtë pragut të Katedrales, mbi kalldrëm. Tani ai gjendej nën këmbanën e shformuar e të heshtur. Nëna shkulte leshrat dhe rrëmonte gërmadhat. Gishtat e saj u bënë copë, u grisën, thua se ish përpjekur të dilte e gjallë nga një qivur…”


/Ora News.tv/