Gruaja trembej të mendonte. Kur dëgjonte hapa egërsire, me sytë plot ankth, vërsulej te dera; pastaj kthehej prapë brenda dhe, e zhytur në një lloj letargjie, qëndronte aty për një çast të gjatë.
Kasollja ishte vetë varfëria: e shkretë dhe shumë e vjetër. Në të jetohej midis dheut dhe blozës. Kur binte shi, bëhej fare e pabanueshme. Gruaja e dinte këtë. Por dinte edhe se nuk mund të dilte prej saj, sepse jashtë nuk kishte asnjë pemë ku të mbrohej nga dielli.


Përsëri zëra. Përsëri vrapon jashtë, me frikën se s’ka për të parë askënd që të kalojë aty. Pret një çast; pret ende, pret edhe ca: askush. Vetëm udha e verdhëreme dhe gjithë gurishte. Ishte era, atje tutje; era e dënuar që rreh kodrën dhe që qan nëpër pisha, andej lart; por mbase është lumi që shkon poshtë humnerës, matanë kasolles.


Njëri nga fëmijët e sëmurë e thërret. Ajo, e dërrmuar, hyn për ta parë. Do të qajë, por nuk ka më as lot.

- Mama, nuk ishte tata? Nuk erdhi tata, mama?

Ajo nuk guxon të përgjigjet. Prek ballin e fëmijës dhe ndien se ende digjet.

- Nuk erdhi tata, mama?

- Jo, - iu përgjigj. – Yt atë do të vijë më vonë. 

Fëmija mbylli sytë dhe u kthye në krah. Në errësirën e kasolles ende i shquhej lëkura e murrëtyer.

- Unë e pashë, mama. Ishte aty dhe më solli pantallona të reja...

E ëma nuk mundi ta dëgjonte më tej. U ndie e shkretuar fare, si ata trungjet e vjetër që kalben nga brenda dhe një ditë bien bramp. Ishte kllapia e etheve që e bënte të birin të fliste ashtu, ndërsa ajo nuk kishte asnjë lloj ilaçi që t’i jepte. Me se ta blinte?!

Fëmija u duk se dremiti dhe e ëma u ngrit për të parë tjetrin. Ai ishte më i qetë. Ishte kockë e lëkurë dhe merrte frymë me vërshëllimë. As lëviste dhe as ankohej. Qysh kur kishte lindur qe i heshtur.

Kasollja mbante erë rrobe të kalbur. Nëna – e dobët dhe me tëmthat gropë, me një shami të dalëboje në kokë dhe me një fustan copë-copë – nuk mund ta ndiente atë erë, ngaqë qe mësuar me të, veç e kishte të qartë se bijtë e saj nuk kishin shërim në një banesë të tillë. Mendonte se kur të kthehej i shoqi, nëse një ditë do të dilte nga burgu, do të gjente veç kryqe të mbjellë në vend kasolles, ndërsa nga kasollja s’do të kishte mbetur as gardh e as çati. Pa e kuptuar se qysh, e vinte veten në vend të Teos dhe vuante shumë.

I dhimbte kur imagjinonte Teon që do të vinte dhe nuk do ta priste askush. Kur ai kishte ardhur herën e fundit – pikërisht dy ditë përpara se ta merrnin – prona e tyre e vogël dukej bukuri, misri, fasulet dhe duhani përkundeshin prej flladit që vinte nga kodra. Kur i thanë se do të provohej që e kishte bërë për vetëmbrojtje dhe nuk do të futej në burg, Teoja u dorëzua. 

Gruaja nuk mundi të vazhdonte të punonte, ngaqë u sëmurë, dhe fëmijët – vajza, më e madhja, dhe dy djemtë – ishin ende të vegjël dhe nuk mund të bënin dot asnjë punë. Çatia dhe gardhi i kasolles po prisheshin dhe ata nuk mund të shkonin dot në mal të prisnin purteka për ta rregulluar. Pastaj erdhi stuhia, ajo e mallkuar stuhi. Shiu binte ditë e natë, pa pushuar, një javë, dy, tri. Rrebeshi rrëmbeu nga ara copa të tëra gardhi dhe i hodhi në rrugë, duke i përzier me gurë dhe baltë. Gjithçka e mbjellë filloi të kalbej. Edhe dyshemeja e kasolles u mbush me baltë.


Më mirë ishte të mos mendoje për këto gjëra. Dhe gruaja vetëm priste. Kishte dërguar vajzën poshtë në Naranhal, gati një orë rrugë; i kishte dhënë gjashtë vezë që t’i shkëmbente me pak oriz dhe kripë. E bija kishte dalë shpejt dhe ende nuk po kthehej. Nënës, shumë të shqetësuar, i mbetën sytë nga rruga.

Ndjeu hapa. Kësaj radhe nuk mbeti e gënjyer: hypur mbi një kalë, po afrohej dikush. Ajo, me qafën të tendosur dhe me sytë e ngulur andej, rrinte si e ngrirë te streha e kasolles. Nuk po mbushej dot me frymë. Për të mundur të hapte edhe më flegrat e hundës e ngriti kokën lart. Bafas u duk një sombrero prej kashte dhe pastaj dalloi një kalorës që po vinte lartë. Në fillim pati një ngasje për t’u futur në kasolle, por diçka më e fuqishme e mbante të gozhduar në vend. Poshtë sombreros u shfaq një fytyrë e vagullt, pastaj supet dhe gjoksi e, më në fund, edhe kali. Gruaja pa kalorësin të afrohej, por nuk mundi të mendonte dot asgjë. Kur ai ishte pak hapa larg, ajo i pa sytë dhe ndjeu, më shumë se të kuptonte, se i panjohuri diçka dëshironte.

Në kokën e gruas u dyndën një seri imazhesh të mjegullta, por edhe të hidhta: e bija, vezët, bijtë e sëmurë, Teoja. Por zëri i të panjohurit ia fshiu, aty për aty, gjithçka.

- Tungjatjeta, - kishte thënë ai.

Pa ditur se ç’bënte, ajo shtriu dorën dhe iu lut:

- Më jep diçka, diçka të vogël, të lutem!

I panjohuri, pa zbritur nga kali, e mati me sy. Ishte një grua e dobët dhe e pistë, që kishte një vështrim prej të çmendure, e cila, pa dyshim, ishte vetëm dhe, me siguri, dëshironte një mashkull.

- Më jep diçka, - ngulte këmbë ajo.

Dhe befas në kokën e saj të sfilitur u ngulit ideja se ai burrë vinte nga La Vega dhe, po të kishte shitur ndonjë gjë, me siguri duhet të kishte para. Ndoshta kishte me vete edhe për të ngrënë apo ilaçe. Veç kësaj kuptoi që ishte një burrë i cili po e shikonte si femër.

- Pse nuk zbrisni? – tha ajo, gati e vdekur nga turpi.

Burri u hodh nga kali.

- Unë nuk kam, veç një gjysmë peso, - tha ai.

Tashmë e qetë, si zonjë e vetes, ajo tha:

- Mirë, ejani brenda.

Burri, tashmë i çliruar nga dyshimi, ndjeu një farë gëzimi. E tërhoqi kalin për kapistre dhe e lidhi te gardhi i kasolles. Gruaja u fut në kasolle dhe papritur, tashmë qe kapërcyer çasti më i keq, ndjeu se iu pren këmbët, se po vdiste. Po sikur të vinte Teoja? Po fëmijët e sëmurë? Gati u shkreh në vaj. Donte të vdiste.

Burri i huaj hyri dhe pyeti:

- Këtu?

Ajo mbylli sytë dhe i bëri shenjë që të heshtte. Me një brengosje të madhe dhe me një boshllëk në shpirt eci drejt fëmijëve, u përkul mbi ta dhe i pa që po flinin. Pastaj iu afrua të huajit që mbante një erë të rëndë djerse kali. Burri i huaj vuri re se sytë e gruas kishin një shkëlqim të zymtë, si sytë e një të vdekuri.

- Ja, këtu, - pohoi ajo.

Burri, duke marrë frymë me vështirësi, iu afrua dhe pikërisht atë çast ajo ndjeu se jashtë, dikush po dëneste. U kthye me vërtik. Vështrimi i saj priste si një thikë. Doli sakaq jashtë. Fytyra i qe bërë pleh. Jashtë, mbështetur te gardhi i kasolles, ishte e bija. Me sytë e ënjtur vazhdonte të qante. Ishte e vogël, përcëllake, vetëm kocka e lëkurë.

- Çfarë ke, Minina? – e pyeti e ëma.

Vajza vazhdonte të ngashërehej dhe nuk fliste. E ëma po e humbiste durimin.

- Hë pra, më thuaj!

- Në lumë... – belbëzoi e vogla, - kur po kaloja lumin... u lag letra dhe mbeti vetëm kaq...

Në grushtin e vogël të saj ishte gjithë orizi që kishte mbetur. E vogla, me fytyrën mbi gjoks dhe e mbështetur te kasollja, vazhdonte të qante.

Nëna tashmë ndjeu se s’i kishte mbetur pikë fuqie. U zvarrit e hyri brenda, por vështrimin nuk po e fiksonte dot askund. E kishte harruar fare burrin e huaj dhe, kur ai iu shfaq përpara, mezi e mori veten për të kuptuar situatën ku ndodhej.

- Erdhi vajza, ime bijë... Ikni. - kaq mundi të thoshte.

Ndihej tejet e këputur dhe u kap te dera. Me sytë e turbullt pa burrin e huaj që i kaloi për ane, që zgjidhi kapistrën dhe që i hipi kalit. Pastaj e ndoqi me sy, ndërsa ai largohej. Dielli digjte mbi udhëtarin dhe përtej vërshëllinte era. Ajo mendonte: 

“Gjysmë peso, gjysmë peso e humbur”.

- Mama, - thirri djali nga brenda. – Erdhi tata? Tata, ishte aty?

Duke i kaluar dorën mbi fytyrën që përvëlonte si hekur i lënë në diell, ajo iu përgjigj:

- Jo, bir. Pastaj do të vijë tata yt. Do të vijë më vonë.

Përktheu nga origjinali Bajram Karabolli

Huan Bosk (1909 - 2001) – politikan, shkrimtar, eseist dhe historian domenikan. President i Republikës Domenikane (1962). Gjatë regjimit gjakatar të diktatorit Truhijo (Trujillo) qëndroi jashtë atdheut, në ekzil. U kthye pas rënie së diktaturës dhe qëndroi vetëm dy vjet si president i Republikës (1962-63), sepse një grusht shteti e rrëzoi qeverinë e tij dhe u detyrua të mërgonte përsëri. Kësaj radhe shkon në Spanjë, ku vazhdoi veprimtarinë e tij si shkrimtar, mjaft prodhimtar në ese, por edhe si politikan e si historian. Tregimet e tij, mbi tridhjetë, janë vlerësuar shumë. Ka botuar dy romane dhe gati shtatëdhjetë ese.

/Ora News.tv/